Monika Jakubek-Raczkowska, Juliusz Raczkowski, Piotr Oliński,

2019

Monika Jakubek-Raczkowska, Juliusz Raczkowski, Piotr Oliński, "The Book of Monasteries in Culmer Land In the Middle Ages", Vol. 1: Chełmno.

Place Toruń, POLAND
Organizer Wydawnictwo UMK
More info https://wydawnictwo.umk.pl/pl/products/4860/ksiega-klasztorow-ziemi-chelminskiej-w-sredniowieczu-tom-1-chelmno

Next to Gdańsk Pomerania (of a distinct pre-Teutonic tradition) Culmer Land made a particular region of the Monastic State – early inhabited, densely populated, of a long, still Piast Christian tradition, of a multiethnic society and of a complex social structure. The diocese, founded in 1243 with a bishopric in Chełmża very early developed a dense parish network, based on a model of single-village parish. The German colonisation – the work of the Order of Brothers of the German House of Saint Mary in Jerusalem (commonly: the Teutonic Order) – brought a mature model of religion of a Western tradition. The two oldest urban centres founded by the Teutonic Knights – Toruń and Chełmno (1233) – over time became leading civitates principales, members of the Hanseatic League participating in its abundant culture (particularly in Late Middle Ages). Toruń was first of all a dynamic merchant centre participating in broad foreign trade. Chełmno had been founded by the Teutonic Knights as an ideal, model town (perhaps the one intended for a future capital city). Those two towns were the first ones in the Monastic State (not counting Gdańsk, that had been incorporated much later) where religious orders emerged: the Dominican Fathers, the Franciscan Fathers and the Cistercian-Benedictine Nuns.
The present study, aiming for presentation of factual data and material sources regarding the convents of Chełmno and Toruń, is a result of several years of work performed by the authors within a grant of the Ministry of Science and Higher Education The Book of Monasteries in Culmer Land (No N N108 236140) over the years 2012–2014 as well as of later research, that followed various path.

Contents:
Wprowadzenie / 9
Introduction / 11

ESEJE [13]
I. Klasztory ziemi chełmińskiej wobec władzy i społeczeństwa / 15
1. Franciszkanie i dominikanie / 15
2. Cysterki-benedyktynki / 20
II. Klasztory cysterek-benedyktynek: duchowość i sztuka / 24
III. Konwenty mendykantów na ziemi chełmińskiej – sztuka i kultura umysłowa w średniowieczu / 33
1. Architektura mendykantów na ziemi chełmińskiej / 36
2. Ecclesia interior. Sztuka w służbie pobożności braci / 38
3. Obrazy w przestrzeni ecclesia exterior / 45

ILUSTRACJE / ILLUSTRATIONS [55]
ES SAYS [103]
I. Friaries and nunneries in the Chełmno Land towards the authority and society / 105
1. Franciscan and Dominican Friars / 105
2. Cistercian-Benedictine Nuns / 111
II. Convents of Cistercian-Benedictine Nuns: spirituality and art / 114
III. Mendicant convents in Chełmno Land – art and intellectual culture in Middle Ages / 123
1. The architecture of mendicant orders in Chełmno Land / 126
2. Ecclesia interior. Art in the service of friars’ religiosity / 128
3. Images in the space of ecclesiae exterioris / 135

KATALOG [145]
Struktura katalogu / 147

I. Cysterki-benedyktynki [149]

Dzieje [149]
1. Nazwa, położenie i przynależność zakonna / 149
2. Historia klasztoru / 149
3. Mniszki i prepozyci / 150
4. Podstawy prawne / 150
5. Relacje prawne ze zwierzchnikiem terytorialnym / 151
6. Podstawy ekonomiczne / 151
7. Życie religijne i oddziaływanie religijne / 151
8. Zabytki pisane / 152

Założenie klasztorne [154]
1. Kościół pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty, przełom 2./3. ćwierci XIV wieku 154
2. Klasztor pocysterski, obecnie Sióstr Miłosierdzia pw. św. Wincentego a Paulo – ostatnia
ćwierć XIII – 2. ćwierć XIV wieku /161

Wystrój i wyposażenie kościoła [165]
1. Relikty gotyckiej posadzki – XIV wiek (?) / 165
2. Zworniki sklepienne – około 1360 roku / 167
3. Malowidła ścienne: Pieśń nad Pieśniami i sceny pasyjne – 3. ćwierć XIV i początek
XV wieku / 173
4. Płyta nagrobna Arnolda Lischorena, Wernica i Konrada – po 1275 roku / 177
5. Głowa św. Jana na misie – przełom XIV/XV wieku / 181
6. Pieta – około 1400 roku / 185

II. Dominikanie [187]

Dzieje [187]
1. Nazwa, położenie i przynależność zakonna / 187
2. Historia klasztoru / 187
3. Zakonnicy / 188
4. Podstawy prawne / 190
5. Relacje prawne ze zwierzchnikiem terytorialnym / 190
6. Podstawy ekonomiczne / 190
7. Życie religijne i oddziaływanie religijne / 191
8. Zabytki pisane / 191

Założenie klasztorne [193]
1. Kościoł pw. św. Piotra i Pawła – XIV wiek / 193
2. Klasztor – XIII–XIV wiek / 203
3. Cmentarz przyklasztorny / 203

Wystrój i wyposażenie kościoła [207]
1. Malowidło ścienne: Rzeź niewiniątek – około 1400 roku / 207
2. Malowidło ścienne: Ukrzyżowanie – około 1400 roku / 210
3. Malowidło ścienne: dwaj święci (apostołowie?) – około 1400 roku / 215
4. Malowidło ścienne: święty dominikański – koniec XIV wieku / 219
5. Malowidło ścienne: niezidentyfikowany święty – 2. połowa XIV wieku (?) / 222
6. Płyta nagrobna Jana z Diez – 1360 rok / 225

III. Franciszkanie [229]

Dzieje [229]
1. Nazwa, położenie i przynależność zakonna / 229
2. Historia klasztoru / 229
3. Zakonnicy / 230
4. Podstawy prawne / 231
5. Relacje prawne ze zwierzchnikiem terytorialnym / 231
6. Podstawy ekonomiczne / 232
7. Życie religijne i oddziaływanie religijne / 232
8. Zabytki pisane / 232

Założenie klasztorne [234]
1. Kościół pw. św. Jakuba i św. Mikołaja – XIII–XIV wiek / 234
2. Klasztor – XIII–XIV wiek / 242

Wystrój i wyposażenie kościoła [245]
1. Zworniki sklepienne: Chrystus i symbole czterech ewangelistow – około 1330 roku 245
2. Malowidła ścienne: Madonna z Dzieciątkiem, Chrystus Zmartwychwstały, Ukrzyżowanie,
Mąż Boleści, święci – 4. ćwierć XIV wieku / 250
3. Malowidło ścienne: święte (?) – 4. ćwierć XIV wieku / 259
4. Malowidło ścienne: Ukrzyżowanie – około 1400 roku / 262
5. Krucyfiks z ruchomymi ramionami – połowa XIV wieku / 265

Bibliografia / 270
Indeks osobowy / 289
Indeks topograficzny / 293